به مناسبت روز جهانی سرطان 4 فوریه
نقش کلیدی تغذیه از پیشگیری تا درمان سرطان
تغذیه و سرطان؛ چرا هنوز دچار سوءبرداشت هستیم؟
در سالهای اخیر، آگاهی عمومی درباره نقش تغذیه در سرطان افزایش یافته است؛ با این حال، بخش زیادی از این آگاهی همراه با سوءبرداشت، سادهسازی بیش از حد و توصیههای غیرعلمی است.
اغلب تصور میشود که تغذیه فقط زمانی اهمیت دارد که بخواهیم از سرطان پیشگیری کنیم، در حالی که نقش واقعی تغذیه در تمام مسیر بیماری، از پیشگیری تا درمان و بازتوانی معنا پیدا میکند.
نگاه علمی امروز تأکید دارد که تغذیه مناسب، نه معجزه میکند و نه بیاثر است؛ بلکه حمایتکننده بدن در برابر فشارهای متابولیک و درمانی سرطان است.
۱. تغذیه بعد از تشخیص سرطان؛ بدن به چه چیزهایی بیشتر نیاز دارد؟
پس از تشخیص سرطان، بسیاری از بیماران ناخواسته دچار کاهش وزن و تحلیل عضلانی میشوند. این وضعیت میتواند تحمل درمان را کاهش داده و دوره نقاهت را طولانیتر کند.
���� انرژی و کالری؛ دشمن خستگی مزمن
برخلاف تصور رایج، بیمار سرطانی اغلب به انرژی بیشتری نیاز دارد، نه کمتر. بیاشتهایی، تهوع یا زخمهای دهانی باعث میشود دریافت انرژی کاهش یابد. در این شرایط:
- وعدههای کوچک و متعدد بهتر از وعدههای حجیم هستند
- استفاده از غذاهای نرم و کمحجم ولی پرانرژی (مثل سوپهای مقوی، پورهها، ماست، شیر) توصیه میشود
���� پروتئین؛ محافظ عضلات و سیستم ایمنی
مطالعات نشان میدهد دریافت کافی پروتئین در بیماران سرطانی نقش مهمی در:
- حفظ توده عضلانی
- کاهش ضعف
- بهبود ترمیم بافتها
منابع مناسب شامل ترکیبی از:
- گوشت، مرغ، ماهی و تخممرغ
- لبنیات
- حبوبات و مغزها
حذف کامل منابع پروتئینی، بهویژه در دوران درمان، توصیه نمیشود.
���� مدیریت عوارض شایع درمان
برای مشکلات شایع:
- تهوع: غذاهای سرد یا ولرم، کمبو و ساده بهتر تحمل میشوند
- تغییر حس چشایی: استفاده از ادویههای ملایم، آبلیمو یا سبزیهای معطر میتواند کمککننده باشد
- یبوست یا اسهال: تنظیم فیبر غذایی متناسب با شرایط فرد اهمیت دارد
۲. باورهای غلط تغذیهای؛ وقتی اطلاعات نادرست آسیبزا میشود
یکی از آسیبهای جدی در مسیر درمان سرطان، پیروی از توصیههایی است که پایه علمی ندارند اما با نیت خیر ارائه میشوند.
���� «قند، غذای سرطان است»
بدن انسان، حتی بدن بیمار سرطانی، برای تأمین انرژی به کربوهیدرات نیاز دارد. حذف کامل قند و نان و برنج:
- باعث ضعف و کاهش انرژی میشود
- درمان را سختتر میکند
آنچه توصیه میشود، تعادل و محدود کردن قندهای ساده و صنعتی است، نه حذف کامل کربوهیدراتها.
���� «پروتئین حیوانی سرطان را تشدید میکند»
هیچ شواهد علمی معتبری حذف کامل گوشت یا لبنیات را برای بیماران سرطانی توصیه نمیکند. آنچه اهمیت دارد:
- تنوع منابع پروتئینی
- پرهیز از مصرف افراطی و یکجانبه
���� «هر چیزی طبیعی است، پس بیخطر است»
مصرف خودسرانه مکملها، دمنوشها یا فرآوردههای گیاهی میتواند:
- با داروهای شیمیدرمانی تداخل داشته باشد
- به کبد و کلیه آسیب بزند
بنابراین هرگونه مکمل باید با نظر متخصص مصرف شود.
۳. سبک زندگی؛ تغذیه فقط آنچه در بشقاب است نیست
امروزه مشخص شده که الگوهای رفتاری و سبک زندگی، نقش مهمی در وضعیت تغذیهای و سلامت بیماران دارند.
���� نظم وعدههای غذایی
نامنظم غذا خوردن میتواند:
- اشتها را کاهش دهد
- افت انرژی ایجاد کند
داشتن زمانبندی منظم، حتی با وعدههای کوچک به بدن کمک میکند.
���� تحرک بدنی متناسب
فعالیت بدنی سبک مانند پیادهروی کوتاه یا حرکات کششی:
- به حفظ عضله کمک میکند
- اشتها و خلقوخو را بهبود میبخشد
���� خواب و استرس
کمخوابی و استرس مزمن میتوانند:
- اشتها را مختل کنند
- تحمل درمان را کاهش دهند
آرامسازی ذهن، خواب کافی و حمایت روانی بخش مهمی از مراقبت تغذیهای است.
جمعبندی نهایی
ارتباط تغذیه و سرطان را نباید به فهرستی از غذاهای «مجاز و ممنوع» تقلیل داد. تغذیه، مجموعهای از انتخابها، الگوها و رفتارهاست که میتواند بدن را در برابر فشار بیماری و درمان مقاومتر کند.
نگاه علمی، متعادل و فردمحور به تغذیه، بهترین راه برای استفاده از این ابزار حمایتی ارزشمند است؛ نگاهی که از افراط، ترس و توصیههای غیرعلمی فاصله دارد و بر شواهد و تجربه بالینی تکیه میکند.
باکس نکات کلیدی | آنچه باید درباره تغذیه و سرطان بدانیم
���� تغذیه فقط برای پیشگیری نیست؛ پس از تشخیص سرطان هم نقش مهمی در حفظ توان بدن و تحمل بهتر درمان دارد.
���� هدف تغذیه در بیماران سرطانی، درمان سرطان نیست؛ بلکه حفظ وزن، عضله، انرژی و کیفیت زندگی است.
���� حذف خودسرانه گروههای غذایی توصیه نمیشود؛ بدن بیمار به تعادل انرژی، پروتئین و ریزمغذیها نیاز دارد.
���� پروتئین کافی (از منابع حیوانی و گیاهی) برای حفظ عضله و تقویت سیستم ایمنی ضروری است.
���� باورهای رایج مانند «قند غذای سرطان است» یا «طبیعی یعنی بیخطر» پایه علمی محکمی ندارند و میتوانند آسیبزا باشند.
���� مکملها و فرآوردههای گیاهی باید با نظر متخصص مصرف شوند؛ مصرف خودسرانه میتواند با درمان تداخل داشته باشد.
���� تغذیه فقط آنچه در بشقاب است نیست؛ نظم وعدهها، خواب کافی، تحرک سبک و مدیریت استرس بخشی از مراقبت تغذیهای هستند.
���� هیچ رژیم معجزهآسایی برای سرطان وجود ندارد؛ نگاه علمی، متعادل و فردمحور بهترین رویکرد است.
���� مشاوره تغذیهای متناسب با شرایط هر فرد میتواند مسیر درمان را هموارتر و کیفیت زندگی را بهتر کند.
نظر